Reguły obowiązujące kopistę

W pierwszych wiekach ery chrześcijańskiej rabini sprecyzowali dokładne zasady przepisywania tekstu biblijnego. Każdy kopista (sofer) miał obowiązek bezwzględnie się do nich stosować, gdyż nawet najmniejsze uchybienie sprawiało, że cały zwój stawał się bezużyteczny w liturgii. Majmonides zebrał je w całość i wyliczył aż 20 uchybień, które czyniły tekst nieważnym.

Najcięższe uchybienia

  • użycie skóry zwierzęcia rytualnie nieczystego lub źle wyprawionej,

  • pisanie na niewłaściwej stronie pergaminu,

  • brak liniowania, użycie nietrwałego atramentu,

  • zapisanie w innym języku niż hebrajski,

  • sporządzenie przez heretyka lub niewierzącego,

  • brak choć jednej litery, dodanie litery, nieczytelny kształt znaków,

  • niewłaściwe odstępy między literami lub złe podziały sekcji,

  • zszycie zwoju nieczystym materiałem.

Każdy zwój musiał być całkowicie ukończony – dopiero wtedy nadawał się do użytku w synagodze. Sporządzenie jednego egzemplarza trwało wiele miesięcy, a nawet lat.

Praca kopisty

Pisarz nie mógł podejmować ciężkich zajęć ani odrywać się od swojego zadania. Nawet jeśli znał tekst na pamięć, nie wolno mu było zapisać słowa bez patrzenia w oryginał. Każde słowo musiał głośno powtarzać, aby uniknąć błędu i jednocześnie wsłuchiwać się w „głos mówiącego Boga”. Przepisywanie Pisma stawało się aktem duchowym, wymagającym pełnej koncentracji duszy i ciała.

Normy estetyczne i techniczne

Zwoje Pisma miały szerokość od 40 do 60 cm i mieściły od 3 do 8 kolumn.

  • Margines między kolumnami: ok. 5 cm.

  • Każda linijka musiała zawierać co najmniej 30 liter pisma kwadratowego.

  • Nie wolno było pisać ani zbyt ciasno, ani zbyt rozwlekle.

  • Standardem stało się 42 linijki na stronę.

  • Marginesy: górny ok. 7,5 cm, dolny ok. 10 cm.

Kopista musiał najpierw starannie wyznaczyć linie trzciną. Pomiędzy każdą z pięciu ksiąg Tory zostawiano cztery puste linijki. Kolumny miały równe wymiary, a ostatnia była węższa, by zakończyć tekst wyraźnie w środku linijki.

Na początku i końcu zwoju zostawiano puste płaty skóry, aby chronić zapis przed zniszczeniem podczas przewijania. Zwój nawijano na dwa drewniane drążki, rozwijając go lewą, a zwijając prawą ręką – zgodnie z kierunkiem pisma od prawej do lewej.

Wzór dla kopistów

Za przykład doskonałego rękopisu biblijnego uchodzi zwój sporządzony przez Majmonidesa (1135–1204), który połączył surowe wymogi techniczne z głębokim wymiarem duchowym.